Tại sao người trẻ có tỷ lệ trật khớp vai tái diễn cao?

Một trong những đặc điểm đáng chú ý của trật khớp vai là nguy cơ tái diễn rất khác nhau giữa các nhóm tuổi. Trên thực tế, bệnh nhân càng trẻ tuổi thì tỷ lệ trật khớp vai tái diễn càng cao.

Ảnh 1: Bác sĩ Vũ Anh giải thích phim chụp cho bệnh nhân trật khớp vai

Nhiều nghiên cứu cho thấy, ở những bệnh nhân dưới 20 tuổi, nguy cơ trật khớp vai tái diễn sau lần đầu tiên là rất cao. Chính vì vậy, trong một số trường hợp, ngay từ lần trật đầu tiên bác sĩ đã phải cân nhắc đến chỉ định phẫu thuật thay vì chờ đến khi khớp vai tiếp tục bị trật nhiều lần.

Vậy điều gì khiến người trẻ dễ bị trật tái diễn hơn?

1. Người trẻ có nhu cầu vận động cao hơn

Đây là yếu tố dễ hiểu nhất. Người trẻ thường tham gia các hoạt động thể thao, tập gym, chơi bóng, bơi lội hoặc lao động cường độ cao. Những động tác dang tay, xoay ngoài hoặc va chạm mạnh khiến khớp vai liên tục chịu áp lực, làm tăng nguy cơ trật lại nếu cấu trúc giữ vững khớp chưa được phục hồi hoàn toàn.

2. Các cấu trúc giữ vững khớp thường bị tổn thương rõ hơn

Khi xảy ra trật khớp vai, không chỉ riêng khớp bị lệch vị trí mà các cấu trúc quan trọng như sụn viền ổ chảo, bao khớp và dây chằng quanh vai cũng có thể bị rách.

Ở người trẻ, sau khi nắn khớp thành công, những tổn thương này không phải lúc nào cũng tự lành ở vị trí giải phẫu ban đầu. Điều này khiến khớp vai trở nên mất vững và dễ tiếp tục bị trật trong những lần vận động sau.

3. Mỗi lần trật lại đều làm tổn thương nặng hơn

Mỗi lần khớp vai trật ra ngoài, các cấu trúc xung quanh lại tiếp tục bị tổn thương. Ban đầu có thể chỉ là rách sụn viền ổ chảo, nhưng theo thời gian có thể xuất hiện thêm các tình trạng như mất xương bờ trước ổ chảo, tổn thương ở chỏm xương cánh tay hay mất vững khớp vai ngày càng nặng.

Khi tổn thương xương trở nên đáng kể, việc điều trị cũng phức tạp hơn và đôi khi không còn phù hợp với phẫu thuật nội soi đơn thuần.

Việc quyết định điều trị sẽ phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm:

• Mức độ mất vững khớp vai khi khám lâm sàng.
• Tình trạng rách trên phim chụp cộng hưởng từ
• Mức độ mất xương của ổ chảo và chỏm xương cánh tay.
• Độ tuổi và nhu cầu vận động của bệnh nhân. Người vận động càng nhiều sẽ có tỉ lệ trật tái diễn cao hơn.

Ví dụ, một bệnh nhân 17 tuổi từng được mình thăm khám đã bị trật khớp vai tới 10 lần chỉ trong vòng một năm. May mắn là tổn thương xương chưa đáng kể nên vẫn có thể điều trị bằng phẫu thuật nội soi khâu phục hồi. Nếu để tình trạng này kéo dài thêm, nguy cơ xuất hiện các tổn thương mất xương sẽ tăng lên đáng kể và việc điều trị sẽ trở nên phức tạp hơn nhiều. 

Một số phương pháp phẫu thuật có thể sử dụng:

Đối với những trường hợp mất xương ổ chảo trên 25%, phẫu thuật nội soi thường không còn đủ khả năng phục hồi độ vững của khớp vai. Khi đó, chúng tôi sẽ ưu tiên các phương pháp mổ mở tái tạo bờ trước ổ chảo, phổ biến nhất là kỹ thuật Latarjet.

Trong phẫu thuật Latarjet, bác sĩ sẽ chuyển mỏm quạ cùng với gân đầu ngắn cơ nhị đầu ra phía trước ổ chảo. Phần xương này đóng vai trò như một "hàng rào" hoặc "cái đê" sinh học, giúp tăng diện tích bờ trước ổ chảo và ngăn chỏm xương cánh tay trượt ra ngoài khi vận động. Nhờ đó, khớp vai trở nên vững chắc hơn và nguy cơ trật tái diễn được giảm đáng kể.

Bên cạnh kỹ thuật Latarjet, tại một số trung tâm lớn trên thế giới, bác sĩ còn có thể sử dụng xương ghép đồng loại để tái tạo phần ổ chảo bị khuyết. Thông thường, mảnh ghép được lấy từ vùng đầu dưới xương chày, có độ cong khá tương đồng với giải phẫu tự nhiên của ổ chảo. Mảnh ghép này, bao gồm cả phần sụn khớp, sẽ được cố định bằng vít vào vị trí mất xương nhằm phục hồi lại hình dạng giải phẫu ban đầu và tăng độ vững cho khớp vai.

Ngược lại, đối với những trường hợp mới bị trật khớp vai hoặc mức độ mất xương ổ chảo còn ít (thường dưới 20%), bệnh nhân vẫn có thể được điều trị bằng phẫu thuật nội soi. Khi đó, bác sĩ sẽ tiến hành khâu phục hồi sụn viền ổ chảo và các cấu trúc phần mềm bị tổn thương để tái lập sự vững chắc của khớp.

Ngoài ra, trong một số trường hợp có tổn thương Hill-Sachs - tức là tình trạng lõm hoặc khuyết xương ở mặt sau chỏm xương cánh tay do va đập khi khớp vai bị trật - bác sĩ có thể chỉ định thêm kỹ thuật Wolf hay còn gọi lại Remplissage.

Với kỹ thuật này, phần gân cơ dưới gai sẽ được khâu ép vào vùng khuyết xương của chỏm xương cánh tay nhằm "làm đầy" tổn thương. Điều này giúp hạn chế hiện tượng chỏm xương mắc vào bờ ổ chảo khi vận động, từ đó tăng độ vững của khớp và giảm nguy cơ trật tái diễn.

Việc lựa chọn phẫu thuật nội soi, Remplissage, Latarjet hay ghép xương sẽ không áp dụng giống nhau cho mọi bệnh nhân. Quyết định cuối cùng phụ thuộc vào mức độ tổn thương được đánh giá thực tế bởi phẫu thuật viên trong quá trình phẫu thuật.

Ảnh 2: BS Vũ Anh và ekip trong ca mổ nội soi

Chính vì vậy, đối với người trẻ bị trật khớp vai, việc thăm khám sớm sau có ý nghĩa rất quan trọng. Đánh giá đúng mức độ tổn thương và nguy cơ tái diễn sẽ giúp lựa chọn thời điểm điều trị phù hợp, hạn chế tổn thương tích lũy và bảo tồn chức năng khớp vai lâu dài.