Tìm hiểu về gãy cổ xương đùi (Phần 1)

Gãy cổ xương đùi là một loại gãy thường gặp. Ước tính có khoảng 125.000 ca gãy cổ xương đùi 1 năm tại Mỹ. 80% gãy cổ xương đùi xảy ra ở phụ nữ với tỷ lệ tăng gấp đôi sau mỗi 5 đến 6 năm ở phụ nữ tính từ 30 tuổi. 

Có 2 kiểu gãy: 

• Loại thứ nhất xảy ra ở người trẻ sau một gãy năng lượng cao. 
• Loại thứ hai ở người cao tuổi sau một tai nạn năng lượng thấp.

Các yếu tố nguy cơ của gãy cổ xương đùi là giới tính nữ, người da trắng, tuổi cao, sức khỏe yếu, sử dụng thuốc lá, rượu bia, gãy cũ, tiền sử ngã cũ và người có nồng độ estrogen thấp.

1. Giải phẫu

Gãy cổ xương đùi là loại gãy rất khó liền xương vì nuôi dưỡng cổ xương đùi kém. Nguồn nuôi cổ xương đùi rất nghèo nàn: động mạch dây chằng tròn chỉ nuôi 1/4 chỏm, động mạch mũ từ các dây chằng bao khớp đi tới…, khi chấn thương các mạch mũ bị đứt gần như hoàn toàn (Hình 1) 

Biến chứng tại khớp háng để lại di chứng: hoại tử chỏm, khớp giả… gây ra tàn phế. Biến chứng toàn thân rất nặng, do nằm lâu: viêm phổi, viêm đường tiết niệu hoặc loét . 

Hình 1. Mạch máu nuôi cổ xương đùi

2. Chẩn đoán

Đối với các trường hợp gãy rõ, di lệch nhiều, bệnh nhân có các triệu chứng như mất vận động khớp háng, chân ngắn , đùi khép và cẳng chân xoay ngoài.

Đối với các trường hợp gãy kín đáo, không di lệch, dấu hiệu thường gặp nhất là đau khi vận động chủ động và thụ động, cần phối hợp với chẩn đoán hình ảnh, ngoài XQ còn có thể chụp cắt lớp vi tính hoặc cộng hưởng từ.

Hình 2. Gãy cổ xương đùi độ I theo Pauwel trên phim CT

a. Đường gãy cổ xương đùi trên lát cắt đứng ngang

b. Dựng hình đường gãy cổ xương đùi trên phim 3D nhìn từ phía sau

3. Phân loại

3.1.  Phân loại theo giải phẫu (gãy sát chỏm. gãy ngang cổ, gãy nền cổ)

3.2. Phân loại theo Pauwel (góc cổ thân)

3.3. Phân loại theo Garden (mức độ di lệch)

4.4. Phân loại ổ gãy thành gãy vững và không vững. Gãy vững thường là gãy do nén ép. Gãy không vững bao gồm gãy di lệch và gãy vụn.

Nguồn: Tài liệu đào tạo đại học Y - Đại học Quốc Gia

Tác giả: Bs Đỗ Vũ Anh

Tài liệu tham khảo

1. Giải phẫu người, Trịnh Văn Minh, Đại học Y Hà Nội.

2. Handbook of fracture 4th Edition , Kenneth A. Egol, Kenneth J. Koval, Joseph D. Zuckerman, Lippincott Williams and Wilkins.

3. Trauma Manual, 2nd Edition. 2002 Lippincott Williams & Wilkins.

4. Rockwood & Green's Fractures in Adults, 6th Edition. 2006 Lippincott Williams & Wilkins.

5. Campbell’s Operative Orthopaedics (Eleventh edition)- Edited by S.Terry Canale &  James H. Beaty 2007