Sự cường điệu tác dụng PRP (Huyết tương giàu tiểu cầu)

Hiện nay, trong cuộc sống hiện đại, sức khỏe và chất lượng cuộc sống ngày càng được quan tâm. Trong số các biện pháp bảo tồn, tiêm huyết tương giàu tiểu cầu (PRP) được nhiều người tìm hiểu và sử dụng, đặc biệt trong các tổn thương chấn thương, thoái hóa khớp và dây chằng với kỳ vọng hồi phục hoàn toàn các tổn thương này mà không phải phẫu thuật. 

Về mặt lý thuyết, huyết tương giàu tiểu cầu (PRP) là chế phẩm sinh học được tách chiết từ máu tự thân của người bệnh. Sau quá trình ly tâm, phần huyết tương thu được sẽ chứa nồng độ tiểu cầu và các yếu tố tăng trưởng cao hơn bình thường.

Tiểu cầu đóng vai trò quan trọng trong quá trình sửa chữa và tái tạo mô. Các yếu tố tăng trưởng trong PRP có thể hỗ trợ:

• Kích thích quá trình phục hồi mô tổn thương
• Thúc đẩy sản sinh collagen
• Hỗ trợ giảm phản ứng viêm tại khớp
• Cải thiện môi trường sinh học trong khớp gối

Tuy nhiên, để nói rằng PRP thực sự có hiệu quả như lý thuyết hay không thì vẫn đang là vấn đề tranh luận trên toàn thế giới và vẫn chưa có các bằng chứng đủ mạnh để kết thúc vấn đề này.

PRP đang được sử dụng khá “phóng khoáng” trên thực hành lâm sàng ?

Mình xin đưa ra 3 ví dụ:

Đối với thoái hóa khớp gối, PRP được chỉ định trong các trường hợp tổn thương khớp gối độ nhẹ đến trung bình sau khi các biện pháp phục hồi chức năng, giảm cân, thay đổi thoái quen hoặc sự dụng các loại thuốc không mang đến hiệu quả hoặc sử dụng phối hợp cùng các phương pháp trên. Với phương châm điều trị đa mô thức, tiêm PRP hiếm khi được sử dụng như một biện pháp đơn lẻ. 

Trong thực hành lâm sàng, nhiều bệnh nhân đến với mình trong tình trạng gối thoái hóa nặng, thậm chí đã hạn chế vận động, lệch trục chi, tổn thương trên XQ “bone to bone” nhưng vẫn được chỉ định tiêm PRP, thậm chí nhiều lần. Kết quả là không giảm đau hoặc giảm đau không đáng kể. 

Đối với hoại tử chỏm xương đùi cũng tương tự. Nhiều bệnh nhân được tiêm PRP với mong muốn khỏi hoại tử chỏm xương đùi ? Tổng hợp các nghiên cứu cho thấy rằng, PRP không có khả năng đảo ngược tổn thương hoại tử chỏm xương đùi mà chỉ có tác dụng khi được dùng như một phương pháp phối hợp với khoan giảm áp hoặc tế bào gốc trong giai đoạn sớm và thậm chí cũng chưa đủ các bằng chứng mạnh để chứng minh điều này. Vậy thì tạm thời có thể khẳng định việc tiêm PRP đơn thuần vào khớp háng để điều trị hoại tử chỏm xương đùi là không có tác dụng. 

Đối với rách gân chóp xoay không phải ngoại lệ. Có một số nghiên cứu cũng nói lên hiệu quả của PRP trong việc hồi phục gân chóp xoay. Tuy nhiên đó thường nằm trong nhóm bệnh nhân rách bán phần hoặc rách toàn phần nhỏ, phụ thuộc thông qua đánh giá bằng siêu âm không có giá trị bằng chứng cao. Đối với các tổn thương rách rộng hoặc có tụt gân thì thật khó có thể tin rằng PRP có hiệu quả và bằng cách nào để nó có thể tạo thành một “cầu nối” giữa phần gân rách và xương. Vậy mà bệnh nhân vẫn được tiêm và chỉ khi không đỡ mới tìm đến các phẫu thuật viên chuyên về khớp vai để được tiến hàn phẫu thuật. 

Một hướng nghiên cứu mới gần đây được đặt ra là tiêm PRP sau phẫu thuật cũng đang triển khai tuy nhiên cũng cần thêm thời gian để khẳng định rõ ràng hơn.

Và còn rất nhiều các tổn thương khớp và dây chằng khác cũng đang được chỉ định…

Điều trị “ vô thưởng vô phạt” nhưng chi phí thì không hề rẻ 

Vì PRP được chiết xuất ra từ chính cơ thể bạn, nên dĩ nhiên hiếm khi có các tác dụng phụ hoặc phản ứng của cơ thể. Tuy nhiên, việc sử dụng PRP tràn lan và không đúng chỉ định không chỉ gây mất thời gian cho người bệnh mà còn khá tốn kém. Một mũi tiêm trung bình cũng có giá khoảng vài triệu và một liệu trình có thể kéo dài 2 đến 3 mũi tùy từng loại. Đây cũng là một mức giá có lẽ phải khá cân nhắc so với thu nhập bình quân của người Việt Nam.

Thế bác sỹ có tiêm PRP cho người bệnh không ?

Câu trả lời là CÓ. Tuy nhiên cần làm rõ 2 việc:

• Một là cần cố gắng thực hiện đúng với chỉ định cho từng giai đoạn bệnh.
• Hai là cần giải thích và trao đổi kỹ với người bệnh hiểu và lựa chọn, vì theo kinh nghiệm thực hành lâm sàng của mình, ngay cả khi chỉ định đúng giai đoạn, không phải lúc nào bệnh nhân cũng có đáp ứng giảm đau giống nhau. Thậm chí một số ít trường hợp hoàn toàn không có tác dụng. 

Kết lại, huyết tương giàu tiểu cầu (PRP) có nhiều tác dụng trong điều trị các bệnh lý thoái hóa khớp, dây chằng, chấn thương thể thao tuy nhiên cần thực hiện đúng chỉ định dựa trên trao đổi, giải thích kỹ lưỡng cho người bệnh để họ lựa chọn và đồng thuận.  

Bs. Đỗ Vũ Anh

Tài liệu tham khảo

1. Shahid A, Malik A, Bukhari A, Shaikh A, Rutherford J, Barkatali B. Do Platelet-Rich Plasma Injections for Knee Osteoarthritis Work? Cureus. 2023 Feb 2;15(2):e34533. doi: 10.7759/cureus.34533. PMID: 36751575; PMCID: PMC9897683
2. Iqbal MA, Mannan M, Khalil S, Hameed MH, Karim F, Ahmad Z, Carter D, Shrivastava N. Efficacy of Platelet-Rich Plasma (PRP) in the Management of Rotator Cuff Tears: A Case Series From a Tertiary Care Center. Cureus. 2025 Jul 29;17(7):e88965. doi: 10.7759/cureus.88965. PMID: 40896049; PMCID: PMC12392367.
3. Han J, Gao F, Li Y, Ma J, Sun W, Shi L, Wu X, Li T. The Use of Platelet-Rich Plasma for the Treatment of Osteonecrosis of the Femoral Head: A Systematic Review. Biomed Res Int. 2020 Mar 7;2020:2642439. doi: 10.1155/2020/2642439. PMID: 32219128; PMCID: PMC7081027.
4. Clevio Desouza, Vijay Shetty, Effectiveness of platelet-rich plasma in partial-thickness rotator cuff tears: a systematic review, Journal of ISAKOS, Volume 9, Issue 4, 2024, Pages 699-708, ISSN 2059-7754. https://doi.org/10.1016/j.jisako.2024.04.010.
5. Zhu B, Li J, Li X, Feng S, Li B. Core decompression combined with platelet-rich plasma-augmented bone grafting for femur head necrosis: a systematic review and meta-analysis. Int J Surg. 2024 Mar 1;110(3):1687-1698. doi: 10.1097/JS9.0000000000001028. PMID: 38181110; PMCID: PMC10942211.